Hérađsbókasafn Strandasýslu

Bókaormur

Grunnskólanum á Hólmavík, Skólabraut 20
Bókavörđur: Kristín Sigurrós Einarsdóttir
Sími: 451-3256
Netfang: bokasafn@holmavik.is

Opnunartími:
   10:00-13:30 á skólatíma og 19:30-20:30 á ţriđjudagskvöldum.

 
Ađalsíđa

Tilkynningar

Bóka- og ljóđakvöld

Safnkosturinn

Saga bókasafnsins

Saga Hérađsbókasafnsins

Handskrifuđ sveitablöđ

Lestrarfélag Hrófbergshrepps stofnađ 1897

Lestrarfélög á Ströndum

Ef ţiđ hafiđ ábendingar sendiđ ţá bókaverđinum póst: bokasafn@holmavik.is 
 

Lestrarfélög á Ströndum 

Lestrarfélög voru ein af fyrstu félagasamtökunum sem almenningur stofnađi og tók ţátt í hér á landi. Fyrsta lestrarfélagiđ fyrir almenning hér á landi, sem náđi einhverjum ţroska, var stofnađ í Gufudalssveit í Austur-Barđastrandarsýslu áriđ 1843 - Lestrarfélag Gufdćla. Stuttu síđar var fyrsta lestrarfélagiđ fyrir almenning stofnađ hér á Ströndum og á ţađ sér býsna merkilega sögu.

Lestrarfélag Tröllatungu- og Fellssafnađa 

Félagiđ var stofnađ formlega 3. janúar 1846, en yfirleitt er ţó stofndagurinn og afmćli félagsins miđađ viđ 13. desember áriđ áđur. Ţá sammćltust menn um ađ stofna félagiđ í erfidrykkju Einars Jónssonar á Kollafjarđarnesi. 

Félagiđ starfađi kröftuglega fram undir 1861 og af stofni ţess spruttu til dćmis jarđabótafélag og bindindisfélag. Fyrst voru útlán bundin viđ ţessar tvćr sóknir en áriđ 1849 var lögum breytt ţannig ađ utansveitarmenn gátu líka orđiđ félagar og fengiđ bćkur. Áriđ eftir voru félagsmenn flestir eđa um 50 og ţar af voru tveir Dalamenn. Hluti safnsins var jafnan lánađur norđur á Gjögur um vertíđina og má ţađ kallast allmerkilegt. Eins var unniđ ađ endurbyggingu Tröllatungukirkju á vegum félagsins á fyrstu starfsárunum. Lestrarfélög voru á ţessum árum hálfgerđir húsbćndaklúbbar og bókakaup og útlánum var stjórnađ af ţeim. Kona varđ aldrei félagsmađur.

Upp úr 1861 dofnađi mjög yfir starfseminni og lognađist félagiđ endanlega út af 1867 ţegar Ásgeir Einarsson bókavörđur á Kollafjarđarnesi flutti frá Ströndum. Félagiđ var síđan endurvakiđ 1886, en skipt í tvö félög áriđ 1890.

Lestrarfélag í Hrútafirđi

Pétur Eggerz kaupmađur á Borđeyri stofnađi lestrarfélag í Hrútafirđi um 1865 og starfađi ţađ í fáein ár. Í bréfi sem hann skrifar Torfa í Ólafsdal 1868 segir hann ađ seigt og fast hafi gengiđ ađ koma félaginu á laggirnar, en af ţví flestir bćndur í sveitinni séu nú gengnir í ţađ er hann vongóđur um ađ ţađ lognist ekki út af í bráđ. Ekki varđ honum ađ ósk sinni um ţetta og líklegt má telja ađ félagiđ hafi lagt upp laupana um 1870 um leiđ og alţýđuskóli fyrir unglinga sem Pétur stofnađi líka á Borđeyri.

Lestrarfélag Fellshrepps

Lestrarfélag Fellshrepps varđ til 1890, ţegar nýlega endurvöktu Lestrarfélagi Tröllatungu- og Fellssafnađa var skipt í tvćr deildir. Fyrsti formađur félagsins var sr. Arnór Árnason á Felli. Áriđ 1891 átti félagiđ 117 bćkur, en ţćr voru orđnar 875 áriđ 1914. 

Framan af var bókasafniđ á ýmsum bćjum í sveitinni. 1936 fékk ţađ svo inni í nýbyggđu samkomuhúsi ungmennafélagsins Gróđurs ađ Stóra-Fjarđarhorni. Ţarna voru bćkurnar til 1969 en eftir ţađ voru ţćr öđru hverju á hálfgerđum hrakhólum. Bókasafn félagsins er nú ađgengilegt í Broddanesskóla.

Lestrarfélag Tungusveitar 

Lestrarfélag Tungusveitar varđ til 1890, ţegar Lestrarfélagi Tröllatungu- og Fellssafnađa var skipt í tvennt. Stofnendur félagsins litu ţannig á ađ ţetta félag sé Lestrarfélag Tröllatungu- og Fellssafnađa endurvakiđ og nálgast 160 ára afmćliđ ţví. Fyrsti formađur félagsins, sem hét fyrst Lestrarfélag Kirkjubólshrepps, var Ásgeir Sigurđsson á Heydalsá. Áriđ 1891 átti félagiđ 128 bćkur og áriđ 1946 eru bćkurnar 1444. Áriđ 1981 voru bćkurnar nálćgt 3000. 

Bókasafniđ var fyrst á Kirkjubóli til 1903 en síđan lengi í Heydalsárskólanum. Frá 1958 hefur ţađ síđan veriđ geymt í félagsheimilinu Sćvangi.

Lestrarfélag Bjarnarfjarđar og Bala 

Lestrarfélag Bjarnarfjarđar og Bala var stofnađ 12. mars 1896, sennilega á Kaldrananesi. Fyrsti formađur félagsins var Loftur Guđmundsson í Eyjum. Safniđ var lengi til húsa í Reykjarvík hjá bókaverđinum Lýđ Arngrímssyni. Síđar lenti ţađ á hálfgerđum vergangi og mörg rit týndust og eyđilögđust. Seinna var ţađ til húsa í skólastjóraíbúđinni í Klúkuskóla. Bókasafniđ gekk til Bókasafns Kaldrananeshrepps áriđ 1969 og var ţá samtals 1302 bćkur.

Lestrarfélag Selstrandar

Taliđ er ađ félagiđ hafi veriđ stofnađ 30. nóvember 1896 á Drangsnesi og var Ingimundur Guđmundsson á Hellu fyrsti formađur. Félagiđ gćti ţó veriđ eldra. Önnur nöfn á sama félagi eru Lestrarfélag Kaldrananeshrepps og Lestrarfélag Selstrendinga. Félagiđ afhenti Bókasafni Kaldrananeshrepps eignir sínar 1970.

Lestrarfélag Hrófbergshrepps

Félagiđ var stofnađ á Hrófbergi 18. desember 1897 og voru 25 manns stofnfélagar. Fyrsti formađur var Magnús Magnússon á Hrófbergi. Árgjald var ein króna fyrir karla, en 50 aurar fyrir konur og ófermda. 

Áriđ 1942 var Hrófbergshreppi skipt í tvennt og safninu einnig. Fór ţá meginhluti af bókum félagsins til Lestrarfélags Hólmavíkurhrepps, en lítill hluti í Hrófbergshrepp og lenti ţar í reiđuleysi. Áriđ 1956 voru ţćr bćkur félagsins sem eftir voru látnar ganga til Hérađsbókasafns Strandasýslu viđ stofnun ţess. Ţar er fundargerđarbók félagsins frá stofnun til 1910 varđveitt.

Lestrarfélag Bćjarhrepps

Í bókinni Ströndum segir ađ Lestrarfélag Bćjarhrepps hafi veriđ stofnađ 1905. Taliđ er líklegt ađ hvatamenn ađ stofnun safnsins hafi veriđ feđgarnir Guđmundur Bárđarson og Guđmundur G. Bárđarson sem fluttu skömmu áđur ađ Bć í Hrútafirđi. Heimildir sem ég hef ađgang ađ segja hins vegar ađ ţetta félag hafi veriđ stofnađ 1890, en hugsanlega er ţar um ađ rćđa Sýslubókasafniđ sem átti örfáar bćkur og var á tveimur stöđum, á Hólmavík og í Hrútafirđi. Ţetta ţarf ađ skođa betur viđ tćkifćri.

Umsjónarmađur međ safninu var lengi Bjarni Ţorsteinsson kennari og voru bćkurnar lengi á ţremur stöđum, ein deild var í Bć, ein ađ Borgum og ein ađ Fögrubrekku.

Um 1960 voru bćkurnar fluttar á einn stađ, ađ Borđeyri og fengu ţar húsnćđi í litlu herbergi í húsi sem skólinn átti. 1975 flutti barnaskólinn síđan í nýtt húsnćđi og bókasafniđ líka, fyrst í geymsluherbergi en nokkru síđar var byrjađ ađ lána úr ţví ađ nýju.

Lestrarfélag Árneshrepps

Félagiđ var stofnađ 24. maí 1913 og var Pétur Guđmundsson í Ófeigsfirđi fyrsti formađur ţess. Stofninn í bókasafninu var í upphafi bókasafn Sigurgeirs Ásgeirssonar fyrsta skólastjóra Heydalsárskólans sem seldi félaginu safn sitt. Safniđ óx jafnt og ţétt og átti félagiđ um 600 bćkur áriđ 1936. Félagiđ var miklu meira en bókasafn, t.d. setti ţađ upp leikrit um árabil fyrir norđan, jafnvel verk eins og Skugga-Svein. 

Í fyrstu voru bćkur félagsins geymdar á Finnbogastöđum, en 1917 var ţeim komiđ fyrir á prestsetrinu í Árnesi. 1936 fóru ţćr í Norska braggann í Árnesi og síđar lćknisbústađinn nokkru seinna. 1956 voru bćkurnar fluttar í skólahúsiđ á Finnbogastöđum og áriđ 1982 var lestrarfélagiđ gert ađ hreppsbókasafni og nafninu breytt í Bókasafn Árneshrepps.

Lestrarfélag Óspakseyrarhrepps

Lestrarfélag Óspakseyrarhrepps var stofnađ 9. janúar 1921 og var fyrsti formađur ţess Sigurgeir Ásgeirsson á Óspakseyri. Fjölmennt var á stofnfundinn og voru dćmi um ađ 5 stofnfélagar vćru frá sama bć. Á stofnfundi áskotnuđust félaginu 150 bćkur, flestar gefins.Í árslok 1922 voru bćkurnar orđnar 258, en um 1970 var hćtt ađ kaupa nýjar bćkur og var svo til 1980 ţegar bókakaup hófust aftur. Áriđ 1971 yfirtók Óspakseyrarhreppur rekstur safnsins en í ţví var ţó áfram sérstök stjórn.

Bókasafniđ var til húsa á Óspakseyri til 1944, en var ţá flutt ađ Brćđrabrekku. Upp úr 1950 var safniđ síđan flutt ađ Einfćtingsgili og síđan ađ Árdal um 1960. Ţegar hreppurinn tók viđ var safninu skipt á tvo bći, Gröf og Ţambárvelli. Nú er safniđ ađgengilegt í Broddanesskóla.  

Fundargerđarbćkur og gögn félagsins eru glötuđ ađ undanskilinni ađfangabók. Ţau brunnu ţegar bćrinn í Hvítuhlíđ brann áriđ 1966.

Lestrarfélag Hólmavíkurhrepps

Lestrarfélag Hólmavíkurhrepps varđ til áriđ 1942, sama ár og Hólmavíkurhreppur. Fékk ţađ meginpart af bókum Lestrarfélagi Hrófbergshrepps en lítill hluti varđ eftir í Hrófbergshreppi. Bćkurnar höfđu áđur veriđ geymdar í gamla barnaskólanum og svo var áfram. Bókakosturinn gekk til Hérađsbókasafnsins ţegar ţađ var stofnađ 1956.

© 2003 - Jón Jónsson,
ţjóđfrćđingur á Kirkjubóli 

Vefsíđugerđ: Sögusmiđjan